جراحی تیروئید برای درمان برخی گره‌های مشکوک، سرطان تیروئید، گواتر بزرگ و موارد خاص پرکاری تیروئید انجام می‌شود. بااین‌حال، همه بیماری‌های تیروئید به جراحی نیاز ندارند و انتخاب روش درمان به نتایج آزمایش‌ها، سونوگرافی، نمونه‌برداری و شرایط بیمار بستگی دارد. هدف از جراحی، برداشتن بافت بیمار، کاهش فشار بر اندام‌های مجاور یا درمان بیماری‌هایی است که با روش‌های دیگر به‌خوبی کنترل نمی‌شوند.
غده تیروئید چه نقشی در بدن دارد؟
تیروئید غده‌ای پروانه‌ای شکل در قسمت جلویی گردن است که با تولید هورمون‌های تیروئیدی، در تنظیم سوخت‌وساز، دمای بدن، ضربان قلب و عملکرد بسیاری از اندام‌ها نقش دارد. اختلال در عملکرد این غده می‌تواند باعث تغییر وزن، خستگی، تپش قلب، حساسیت به سرما یا گرما و تغییرات خلقی شود.
بااین‌حال، بروز این علائم لزوماً به معنای نیاز به جراحی نیست. بعضی بیماری‌های تیروئید با دارو یا روش‌های غیرجراحی کنترل می‌شوند؛ درحالی‌که برخی تغییرات ساختاری یا توده‌های مشکوک به ارزیابی جراحی نیاز دارند.
چه بیماری‌هایی ممکن است به جراحی تیروئید نیاز داشته باشند؟
تصمیم برای جراحی بر اساس نوع بیماری، اندازه ضایعه، احتمال بدخیمی و تأثیر آن بر عملکرد طبیعی گردن گرفته می‌شود. مهم‌ترین موارد عبارت‌اند از:
• گره‌های مشکوک تیروئید: گره‌هایی که نتایج سونوگرافی یا نمونه‌برداری از احتمال بدخیمی در آن‌ها حکایت دارد، ممکن است به جراحی نیاز داشته باشند.
• سرطان تیروئید: در بسیاری از موارد، جراحی بخش اصلی درمان است و وسعت عمل بر اساس نوع و مرحله بیماری تعیین می‌شود.
• گواتر بزرگ: بزرگ شدن تیروئید، به‌ویژه در صورت ایجاد فشار بر نای یا مری، ممکن است ضرورت جراحی را مطرح کند.
• پرکاری تیروئید در شرایط خاص: برخی موارد بیماری گریوز یا گره‌های تولیدکننده بیش‌ازحد هورمون، در صورت مناسب نبودن یا مؤثر نبودن سایر درمان‌ها، با جراحی درمان می‌شوند.
وجود گره در تیروئید به‌تنهایی به معنای سرطان یا ضرورت عمل نیست. ارزیابی تخصصی مشخص می‌کند که پایش، درمان دارویی یا جراحی انتخاب مناسب‌تری است.
علائم هشداردهنده بیماری‌های تیروئید
برخی نشانه‌ها می‌توانند بررسی دقیق‌تر غده تیروئید را ضروری کنند. ایجاد توده در جلوی گردن، بزرگ شدن تدریجی گردن، احساس فشار هنگام بلع، دشواری تنفس در حالت درازکش و گرفتگی صدای ماندگار از جمله این موارد هستند.
تغییرات وزن، لرزش دست، تعریق زیاد، تپش قلب و خستگی نیز ممکن است با اختلال عملکرد تیروئید مرتبط باشند؛ اما این علائم اختصاصی نیستند و علل دیگری هم دارند.
در صورت دشواری تنفس یا افزایش سریع تورم گردن، ارزیابی اورژانسی ضروری است. همچنین توده جدید گردن یا گرفتگی صدای مداوم باید بدون تأخیر غیرضروری بررسی شود.
مراحل تشخیص پیش از جراحی تیروئید
پیش از تصمیم‌گیری برای عمل، باید مشخص شود که ضایعه تیروئید چیست، چه اندازه‌ای دارد و آیا عملکرد هورمونی غده طبیعی است یا خیر. ارزیابی معمولاً با معاینه گردن و بررسی سابقه پزشکی آغاز می‌شود.
آزمایش خون: اندازه‌گیری هورمون محرک تیروئید (TSH) و در صورت نیاز هورمون‌های T4 وT3، به بررسی عملکرد غده کمک می‌کند.
سونوگرافی تیروئید: اندازه، تعداد و ویژگی‌های گره‌ها و وضعیت بافت اطراف را مشخص می‌کند و در تعیین نیاز به نمونه‌برداری نقش دارد.
نمونه‌برداری با سوزن ظریف: در گره‌هایی که بر اساس معیارهای پزشکی نیازمند بررسی هستند، نمونه‌برداری می‌تواند اطلاعات مهمی درباره احتمال خوش‌خیم یا بدخیم بودن ضایعه ارائه دهد.
بر اساس یافته‌ها، ممکن است بررسی‌های تکمیلی نیز لازم باشد. تصمیم نهایی برای جراحی باید با در نظر گرفتن مجموعه نتایج و نه صرفاً یک آزمایش یا تصویر گرفته شود.
انواع جراحی تیروئید
میزان بافتی که برداشته می‌شود، به نوع بیماری و گستردگی آن بستگی دارد. دو روش اصلی جراحی تیروئید عبارت‌اند از:
لوبکتومی تیروئید
در لوبکتومی، یکی از دو لوب تیروئید برداشته می‌شود. این روش ممکن است برای بعضی گره‌های یک‌طرفه، ضایعات منتخب یا برخی موارد سرطان محدود مناسب باشد. پس از عمل، لوب باقی‌مانده می‌تواند بخشی از نیاز بدن به هورمون تیروئید را تأمین کند؛ بااین‌حال، بعضی بیماران همچنان به دارو نیاز پیدا می‌کنند.
تیروئیدکتومی کامل
در تیروئیدکتومی کامل، کل غده تیروئید برداشته می‌شود. این روش ممکن است برای برخی سرطان‌ها، گواترهای بزرگ دوطرفه یا موارد مشخص پرکاری تیروئید توصیه شود. پس از برداشتن کامل تیروئید، مصرف مادام‌العمر هورمون جایگزین ضروری است.
انتخاب میان جراحی محدود و کامل باید بر اساس تشخیص، احتمال عود یا باقی ماندن بیماری، خطرات عمل و نیازهای درمانی بیمار انجام شود. برداشتن بافت بیشتر لزوماً برای همه بیماران نتیجه بهتری ایجاد نمی‌کند.
عوارض احتمالی جراحی تیروئید
جراحی تیروئید، مانند سایر عمل‌ها، با احتمال عوارض همراه است. خونریزی، عفونت، تجمع مایع در محل جراحی و ایجاد اسکار از عوارض احتمالی هستند. تغییر صدا نیز ممکن است به دلیل تحریک یا آسیب اعصاب نزدیک تیروئید رخ دهد؛ این تغییر در بسیاری از موارد موقتی است، اما آسیب پایدار نیز امکان‌پذیر است.
غدد پاراتیروئید که در نزدیکی تیروئید قرار دارند، در تنظیم کلسیم خون نقش دارند. اختلال موقت یا پایدار در عملکرد آن‌ها می‌تواند باعث کاهش کلسیم شود. احتمال این عارضه به وسعت جراحی و شرایط بیمار وابسته است.
آگاهی از این خطرات به معنای پرهیز از جراحی ضروری نیست؛ بلکه نشان می‌دهد انتخاب جراح، ارزیابی پیش از عمل و مراقبت‌های پس از جراحی اهمیت زیادی دارند.
مراقبت‌های بعد از عمل تیروئید
پس از جراحی، وضعیت تنفس، محل برش، صدا و سطح کلسیم در صورت نیاز بررسی می‌شود. درد خفیف گردن، احساس کشیدگی و گلودرد ممکن است در روزهای نخست رخ دهد و معمولاً با مراقبت مناسب کاهش می‌یابد.
رعایت دستورهای مربوط به مصرف دارو، مراقبت از زخم، فعالیت بدنی و مراجعه‌های پیگیری ضروری است. پس از تیروئیدکتومی کامل، تنظیم دوز هورمون جایگزین با آزمایش‌های دوره‌ای انجام می‌شود. در برخی بیماران نیز کنترل کلسیم و مصرف مکمل طبق نظر پزشک ضرورت دارد.
افزایش سریع تورم گردن، دشواری تنفس، اختلال شدید در بلع یا بروز گزگز اطراف دهان و انگشتان همراه با گرفتگی عضلات، نیازمند ارزیابی فوری پزشکی است.
جمع بندی
انتخاب روش مناسب برای جراحی تیروئید به تشخیص دقیق، بررسی شرایط بیمار و شناخت مزایا و محدودیت‌های هر روش وابسته است. دکتر فرهاد فتحی، دارای بورد تخصصی جراحی و فعال در حوزه جراحی عمومی، پستان و تیروئید، می‌تواند در چارچوب خدمات تخصصی خود، وضعیت بیمار را برای تصمیم‌گیری درباره درمان جراحی ارزیابی کند.
اگر وجود گره تیروئید، گواتر یا احتمال نیاز به جراحی مطرح شده است، مراجعه به جراح و بررسی نتایج آزمایش‌ها و تصویربرداری‌ها، گام مهمی برای تعیین مسیر درمان محسوب می‌شود. انتخاب آگاهانه روش جراحی و پیگیری منظم پس از عمل، به مدیریت بهتر بیماری و کاهش خطر عوارض کمک می‌کند. برنامه درمانی باید برای هر بیمار به‌صورت اختصاصی و بر اساس تشخیص پزشکی تنظیم شود.
